برگزاري مراسم عزاداري ماه محرم در كاشان به عنوان
يكي از كهنترين پايگاههاي پذيرش تشيع در ايران علاوه بر اشتراكاتي كه با
ساير شهرها دارد از ويژگيها و آداب و رسوم خاصي برخوردار است.
به
گزارش خبرگزاري فارس از كاشان، مردم اين شهرستان قبل از آغاز محرم با
برپايي مجالس فوقالعاده به صورت هفتگي به استقبال ماه محرم ميروند كه
گواه بر اين آمادگي نصب پرچمهاي مشكي، سبز، قرمز توسط تكايا و هيئتهاي
مختلف از نيمه دوم ذيالحجه است كه پس از پايان ماه صفر اين پرچمها
جمعآوري ميشود.
مجالس عزاداري در كاشان از شب نخست محرم شروع و تا اواخر ماه صفر ادامه
دارد كه اوج برپايي اين مجالس از شب نخست تا شب شانزدهم محرم است كه به شب
شش امام حسين (ع) معروف است كه يكي از رسوم ديرينه در اين شهر اين است كه
هر شب از ماه محرم به نام هيئت خاصي است و در واقع آن هيئت سعي دارد اوج
توان خود را در عزاداري در آن شب به نمايش بگذارد و اكثر مردم در آن هيئت
حضور مييابند.
به عنوان نمونه شب چهارم و دهم براي هيئت علي اصغر (ع) شب پنجم و نهم
محرم متعلق به هيئت ابوالفضل (ع) و شب ششم به نام هيئت علي اكبر (ع) است
و در واقع آن هيئت تمام تلاش و هم و غم خود را در طول سال براي عزاداري
باشكوه در آن شب بهكار ميگيرد.
يكي ديگر از رسوم عزاداري در كاشان حركت هيئتهاي مختلف از مركز هيئت تا
بازار و برپايي مراسم عزاداري در اين مكان است كه ورود دستهها به بازار
از سمت دروازه دولت و بازار مسگرها و سمت پا نخل و بازار گذرنو است كه پس
از طي كردن بازار و بازارچهها در تيمچه امينالدوله مراسم ختم ميشود.
به منظور ايجاد نظم با وجود بيش از 500 هيئت در كاشان كه به نام يكي از
ائمه (ع) ناميده شدهاند هر هيئتي در ساعت و روز خاصي ميتواند به بازار
برود و تقريبا تمام دستههاي عزاداري در يكي از روزهاي دهه نخست ماه محرم
با تشريفات و برنامهريزي قبلي به بازار شهر رفته به عزاداري ميپردازند.
از نكات حائز اهميت براي هيئتهاي كاشان است كه دسته هيئت با شكوه و ابهت
به بازار برود بنابراين رفتن دسته عزاداري هر هيئتي به بازار با همياري و
كمك چند دسته همجوار كه حالت رقابتي بين آنها نباشد صورت ميپذيرد.
معمولا رسم بر اين است كه هر هيئت در شب قبل از روز بازار خود با برپايي
مراسم عزاداري از تعدادي از هيئتها دعوت ميكند تا در اين محفل و مراسم
روز بازار شركت كنند و بر مراسمشان رونق بخشند و آن هيئتها نيز در قالب
دستههايي به كمك هيئت كمكخواه رفته و همنوا و هماهنگ ميشوند و در پايان
مراسم شب و نيز مراسم عزاداري روز بازار با شام و ناهار از عزاداران
پذيرايي ميشوند.
گروهي از دستههاي عزادار نمادها و نشانههايي را در اختيار داشتند كه
اغلب به آن شناخته ميشوند علم، كتل، توغ، جريده يا جريته، شش گوشه، نهر
علقمه، شط فرات و نخل از جمله نمادهايي هستند كه در پيشاپيش هيئتهاي
عزادار حركت ميكنند.
نخستين دسته عزاداري كه به بازار ميرود، دستهاي است به نام چاووش عزا كه
در آخرين روز ذيالحجه يعني يك روز قبل از شروع ماه محرم به بازار شهر
ميآيد و مردم را از فرا رسيدن ماه محرم مطلع كرده و نيز كسبهها و بازار
را براي استقبال از هيئتها و دستههاي عزادار آماده ميكنند كه اين دسته
عزا مربوط به محله پشتمشهد كاشان است كه از سمت بازار مسگرها وارد شده در
تيمچه امين الدوله مراسم خود را ختم ميكنند.
سقاها گروه ديگري از عزاداران هستند اين گروه كه در قالب چهار دسته هستند
در طول دهه نخست ماه محرم با بستن لنگي به كمر و انداختن مشك سقايي به دوش
و جامهاي فلزي به دست در بازار شهر بين عزاداران ظاهر ميشوند و به سقايي
ميپردازند.
تشرف به مسلك سقايي در سنين نوجواني بر اساس نيت پدر و مادر مبني بر اين
كه فرزندشان هميشه سالم و تندرست بماند طي مراسمي به تشريفات خاص انجام
ميگرفته است كه معمولا كودك در هفت يا هشت سالگي در مجلسي توسط بابا و
سرپرست هيئت سقايان لباس سقايي به او پوشانده ميشده و اين حين، قصيدهاي
ويژه ميخواند.
لباس و وصلههاي سقايي شامل كلاه ترمه به نشانه تاج افتخار خدمتگزاري امام
حسين (ع)، شير و قلاب به نشانه كمربند سقايي، كشكول به نشانه مشك آب
سقايي، لنگ به جاي نطع سقايي، رشتهاي قرمز به نشانه رشته غم و ماتم امام
حسين (ع) است كه به كمر كودك ميبندند.
پس از پوشاندن لباس، مراسم با دعا و فاتحهخواني و پاشيدن گلاب و دادن
شيريني پايان ميپذيرد و آن كودك از آن روز تا آخر عمر به طور رسمي سقا
محسوب شده و عضو هيئت سقايان كاشان به شمار ميرود.
از ديگر آداب و سنن ماه محرم در كاشان، برداشتن علم و علمات، كتل و بيرق،
شامل عزاداري در بازار، نخلبرداري، شمع زني و چهل منبر، جريده است.
نخلبرداري كه نماد و نشانه تشييع جنازه حضرت سيد الشهدا (ع) در روز
عاشورا است، در بيشتر شهرهاي ايران، همچنين كاشان انجام ميشود كه البته
نحوه پوشاندن نخل در اين شهرستان ساده و بدون تشريفات است.
در كاشان پنج نخل شامل نخل سرپره، نخل در فين، نخل در باغ، نخل كلهر و نخل
باباشرف وجود دارد كه در مراسمي پرشكوه و پرشور و همراه با اعتقادي عميق
برداشته ميشود.
كشتن قرباني كردن متعدد گوسفند توسط صاحبان نذر در طول مسير حركت در جلو
نخل، دود اسپند توسط صاحبان منازل در مسير راه نخل، دويدن پابرهنه زن و
مرد و پير و جوان به دنبال نذر و فريادهاي پرسوز يا حسين و عبور به سختي
جمعيت كثير از كوچهها و گذرهاي تنگ قديمي شهر جلوههايي از عشق و ارادت
مردم اين خطه به اهلبيت (ع) به ويژه امام حسين (ع) خلق ميكند كه
مرواريدهاي اشك در صدف چشمان هر بيننده تحسينكننده آنست.
همچنين ساعاتي به غروب روز تاسوعا، مراسم شمعزني با روشن كردن 72 شمع به
تعداد ياران امام(ع) در چهل مسجد و زيارتگاه به ياد چهل منزل اسراي كربلا
توسط بسياري از نذرداران و علاقهمندان به ويژه بانوان برگزار ميشود.
علم جريده نيز شبيه به نيزه بوده و داراي يك يا دو تسمه آهنين هلالي شكل،
دو پنجه فولادين، دو عدد شير، كشكول مسي، رشتههاي مرواريد، جاشمعي و چند
تكه پارچه قيمتي است.
جريده در واقع نمادي از ويژگيهاي علمدار كربلاست، كشكول به نشانه سقايي
حضرت، هلال تشبيه رخسار او به ماه، آينه صداقت و يكرنگي حضرت ابوالفضل (ع)
و رشتههاي مرواريد نشانه رشته الفت و وفاداري ايشان به حضرت سيد الشهدا
(ع)، است و علم نشانه علمداري و سپهداري، پنجههاي فلزي نشاني از دستهاي
بريده قمر بني هاشم (ع) است به اعتقاد مردم كاشان دادن آب از اين كشكول
به بيماران شفابخش است.
از ديگر سنتهاي كاشان پختن و توزيع ناني در روز تاسوعا به نام نان
عباسعلي است كه در قديم در خانهها پخت ميشده و امروزه توسط نانواييهايي
خاص پخت ميشود و مشتري فراوان دارد.
از ديگر سنتهاي كاشانيها در روز عاشورا آن است كه در گذشته كه در منازل
دام نگهداري ميشد هر دامداري براي بركت و يا اداي نذر شير دام خود را در
صبح روز عاشورا به ياد شش ماه سيدالشهدا (ع) به هيئتهايي كه مزين به نام
علياصغر بودند ميدادند و امروزه همچنان اين سنت وجود دارد مردم با
خريداري شير و اهداي آن نذر خود را دا ميكنند.
دادن غذاهاي نذري در كاشان رواج بسيار دارد به گونهاي كه در طول ماه محرم
در تمام محلات كاشان انجام ميشود و منحصر به دو روز عاشورا و تاسوعا نيست
كه از ميان اين غذاهاي نذري در ماه محرم گوشت لوبياي آن بسيار شهرت دارد
كه بسيار خوشمزه طبخ شده و خواهان بسياري دارد.
مردم كاشان به دليل صبغه مذهبي و سابقه شكلگيري تشيع در اين ديار كه بر
اساس اسناد موجود به اواخر قرن اول هجري برميگردد عشق و ارادتي خاص و
مثالزدني به اهل بيت (ع) دارند و در برگزاري مراسم محرم و صفر بسيار مقيد
هستند بهگونهاي كه گرماي طاقتفرساي تابستان و سوز سرماي جانسوز زمستان
كوير ذرهاي در برگزاري مراسمشان تاثير نميگذارد.
تعدد هيئتهاي مذهبي از ويژگيهاي كاشان است به گونهاي كه در يك محله چند
تكيه يا حسينيه وجود دارد و نسبت به اين امر حساسيت خاصي دارند كه در حال
حاضر بيش از 500 هيئت رسمي و غيررسمي در كاشان فعاليت دارد و هر كدام از
اين هيئتها داراي تشكيلات هيئت امنا يا هيئت رئيسه، رئيس، ناظم، مياندار
صندوقدار، برقي، تاسيساتي، چايريز، چايبده، آشپز، سفرهبده، و ديگر است
كه اينگونه وظايف افراد مشخص است.
منبع: خبرگزاری فارس